Czym są stopy procentowe? Jak zmiana stóp procentowych wpływa na koszty kredytu?

Marek Brocki - .

Zmiany stóp procentowych przez Radę Polityki Pieniężnej wpływają nie tylko na sytuację gospodarczą, ale mają swoje odzwierciedlenie również w kosztach kredytu i pożyczki online.

stopy procentowe

Definiując pojęcie stóp procentowych, możemy określić je jako koszt, jaki ponosimy za pożyczenie pieniądza. Dotyczy to nie tylko konsumentów korzystających z kredytów hipotecznych i gotówkowych, ale również pożyczek pozabankowych ratalnych i szybkich krótkoterminowych. O ile w czasie pandemii wskaźniki te były na niskim poziomie, obecnie mamy do czynienia z tendencją do ich podnoszenia. Jakie skutki wywołuje podnoszenie stóp procentowych i czym właściwie są stopy procentowe?

Stopy procentowe – czym są i kto ustala ich wysokość?

Mianem stóp procentowych określamy koszt, jaki ponoszony jest przez kontrahenta, który uzyskuje dostęp do kapitału. Jest to więc cena, jaką trzeba zapłacić za dostęp do gotówki. Z jednej strony jest to cena ponoszona przez kredytobiorcę za to, że uzyskuje dostęp do wnioskowanej kwoty pieniężnej. Z drugiej strony jest to też cena, która jest zyskiem dla kredytodawcy, czy inaczej deponenta za użyczenie środków kontrahentowi.

Stopy procentowe definiują rozliczenia zarówno pomiędzy bankami a ich klientami, jak i pomiędzy samymi bankami. Kredytobiorcą może być zatem zarówno konsument lub przedsiębiorstwo, jak i instytucja finansowa taka jak bank. W ramach rozliczeń pomiędzy bakami, czyli w sytuacji, gdy dla zachowania płynności jeden bank wnioskuje o pożyczkę w drugim banku, stosuje się wskaźnik WIBOR. Jest to stopa procentowa wyznaczająca cenę kapitału na rynku międzybankowym.

Zgodnie z przepisami ustawy o Narodowym Banku Polskim, obowiązek ustalania wysokości stóp procentowych w Polsce oddelegowana została organowi decyzyjnemu NBP, którym jest Rada Polityki Pieniężnej (RPP). Rada składa się z dziewięciu członków, których kadencja trwa 6 lat.

Zmiana stóp procentowych jest niejako wypadkową wydarzeń na rynku ekonomicznym i sposobu reagowania na te wydarzenia. Wszelkie zmiany odnoszące się do wysokości stóp procentowych podejmowane są na posiedzeniu RPP. Oprócz ustalania wysokości stóp procentowych Rada Polityki Pieniężnej zajmuje się również ustalaniem założeń polityki pieniężnej i zatwierdzaniem planów finansowych Narodowego Banku Polskiego. RPP ustala też zasady operacji rynku otwartego.

Jakie są rodzaje stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego?

Istnieje obecnie pięć rodzajów stóp procentowych, które ustalane są przez Narodowy Bank Polski. Każda ze stóp zapewnia bankom komercyjnym inny model dostępu do kapitału dla zachowania płynności. Zgodnie z ustaleniami NBP wyróżniamy stopę referencyjną, stopę kredytu lombardowego, stopę depozytową, stopę redyskontową weksli oraz stopę dyskontową weksli.

Co to jest stopa referencyjna?

Stopa referencyjna jest wyznacznikiem rentowności wydawanych przez Narodowy Bank Polski bonów pieniężnych. Jej wartość oddaje najniższą cenę operacji otwartego rynku w systemie międzybankowym. Krótkoterminowe transakcje kupna i sprzedaży pozwalają regulować płynność pomiędzy bankami i wpływają na wysokość wskaźnika WIBOR. Ten z kolei ma kluczowe znaczenie w wyznaczaniu kosztu kredytów oferowanych przez banki komercyjne.

Stopa kredytu lombardowego

Stopa lombardowa stanowi oprocentowanie pożyczek udzielanych bankom komercyjnym przez Narodowy Bank Polski. Pożyczka ta udzielana jest pod zastaw papierów wartościowych. Wskaźnik stopy lombardowej wykorzystywany jest do wyznaczania najwyższego poziomu oprocentowania kredytów i pożyczek na rynku międzybankowym.

Stopa depozytowa

Stopa depozytowa wyznacza wysokość oprocentowania depozytów jednodniowych, które składane są w banku centralnym przez banki komercyjne. Jej poziom odzwierciedla rentowność depozytów i lokat składanych przez konsumentów w bankach komercyjnych. Zależność jest prosta, im wyższy poziom stopy depozytowej, tym większa opłacalność dla klientów korzystających z oferty lokat składanych w bankach komercyjnych.

Stopa redyskontowa weksli

Stopa redyskontowa to instrument, który służy ustalaniu ceny skupu weksli przez Narodowy Bank Polski od banków komercyjnych. Banki komercyjne nabywają weksle po cenie niższej niż nominalna od swoich klientów. Same weksle stanowią formę zabezpieczenia udzielanych kredytów. Model ten wykorzystywany jest w sytuacji, gdy bank chce mieć dostęp do gotówki wcześniej, niż następuje zapadalność weksla, który został wystawiony przez klienta.

Stopa dyskontowa weksli

Stopę dyskontową wykorzystuje się do ustalenia oprocentowania kredytów, jakie udzielane są bankom komercyjnym przez NBP. Kredyt udzielany jest pod zastaw weksli, które stanowią rodzaj zabezpieczenia kredytów obrotowych. Stopa dyskontowa jest więc instrumentem, dzięki któremu Narodowy Bank Polski może wesprzeć płynność banków komercyjnych.

Aktualny poziom stóp procentowych NBP

Od roku 2020 mieliśmy do czynienia ze stałą tendencją obniżania stóp procentowych, co miało na celu zapobieganie negatywnym skutkom ekonomicznym pandemii. Obecnie utrzymuje się tendencja odwrotna. Stopy procentowe są podwyższane przez Radę Polityki Pieniężnej i osiągnęły poziom najwyższy od 2014 roku.

Wartości stóp procentowych, które obowiązują od 7 kwietnia 2022 roku, przedstawiają się następująco:

  • wysokość stopy referencyjnej wynosi 4,50%,
  • wysokość stopy lombardowej wynosi 5,00%,
  • wysokość stopy depozytowej wynosi 4,00%,
  • wysokość stopy redyskontowej wynosi 4,55%,
  • wysokość stopy dyskontowej wynosi 4,60%.

Czynniki, które mają wpływ na zmianę stóp procentowych

Podstawowym powodem wzrostu stóp procentowych NBP jest dążenie do obniżenia inflacji, tak by osiągnęła poziom zakładany w celu inflacyjnym banku centralnego. Cel inflacyjny jest strategią, która polega na działaniach zmierzających do osiągnięcia poziomu inflacji jak najbliższego temu, który został ustalony.

Dzięki podwyższeniu stóp procentowych w danym okresie możliwe jest zniwelowanie inflacji, a tym samym zapewnienie stabilności cen oraz odpowiedniego wzrostu gospodarczego. Na decyzję o zmianie stóp procentowych wpływa między innymi to jakie są założenia polityki pieniężnej obejmujące kolejny rok oraz sprawozdanie z jej wykonania za rok bieżący. Rada Polityki Pieniężnej bierze pod uwagę również raport o inflacji oraz sprawozdania i informacje po posiedzeniach RPP.

Stopy procentowe a inflacja

Inflacja wiąże się ze spadkiem wartości pieniądza i jednoczesnym wzrostem cen na polu gospodarczym. Inflacja jest jednym z najważniejszych wskaźników makroekonomicznych, który odzwierciedla sytuację ekonomiczną w państwie. Co za tym idzie, ma ona wpływ na ustalanie wysokości stóp procentowych.

Podwyższenie stóp procentowych przez Radę Polityki Pieniężnej ma na celu obniżenie inflacji. Wzrost poziomu stóp procentowych wpływa na ograniczenie popytu na kredyty, które w tej sytuacji drożeją. To natomiast ma tłumić inflację poprzez zmniejszenie konsumpcji i spadek cen. Co więcej, dzięki wzrostowi stóp procentowych bardziej opłacalne stają się lokaty, a do tego zmniejsza się ilość kapitału na rynku.

Jaki jest cel podnoszenia stóp procentowych?

Najważniejszym celem realizowanym za pomocą podnoszenia stóp procentowych jest obniżenie inflacji. Jej wzrost powoduje, że siła nabywcza pieniądza spada, a pieniądza w obiegu jest zbyt dużo. Dzięki podniesieniu stóp procentowych rośnie cena pieniądza i zmniejsza się jego ilość w obiegu. Wynika to z faktu, że banki komercyjne otrzymują od banku centralnego pożyczki o wyższej cenie, co bezpośrednio przekłada się na wyżej oprocentowane kredyty i pożyczki dla konsumentów. Ten model działania to nic innego jak restrykcyjna polityka monetarna.

Strategia ta z jednej strony daje szansę na obniżenie inflacji, z drugiej jednak strony jest zagrożeniem dla inwestycji. Przy działaniu polityki restrykcyjnej maleje zainteresowanie kredytami ze względu na ich wysoki koszt. To z kolei hamuje konsumpcję i inwestycje. W takiej sytuacji przedsiębiorstwa wstrzymują angażowanie kapitału, co może prowadzić do redukowania etatów. Konsumenci również wydają mniej. Konsekwencją tego w szerszej perspektywie jest zmniejszenie tempa wzrostu gospodarczego.

Stopy procentowe a wskaźnik WIBOR

WIBOR jest wskaźnikiem, który wyznacza wysokość oprocentowania pożyczek na rynku międzybankowym. Wysokość wskaźnika WIBOR mieści się w przedziale wyznaczanym przez dwie podstawowe stopy procentowe NBP. Wartość stopy lombardowej wyznacza górną granicę poziomu WIBOR. Wartość minimalna natomiast definiowana jest przez poziom stopy depozytowej.

Decyzje Rady Polityki Pieniężnej o zmianie stóp procentowych są bardzo istotne dla konsumentów korzystających z kredytów. Zmiany wysokości stóp procentowych pociągają zmiany wskaźnika WIBOR, który ma wpływ na wysokość oprocentowania kredytów i bezpośrednio wpływa na wysokość rat kredytów o zmiennym oprocentowaniu.

Zmiana stóp procentowych a koszt kredytu

Osoby, które zdecydowały się na zaciągnięcie kredytu ze zmiennym oprocentowaniem, muszą zdawać sobie sprawę z tego, że zmiany stóp procentowych pociągają za sobą zmianę oprocentowania, a co za tym idzie, wpływają na wysokość rat. Oprocentowanie kredytu ze zmiennym oprocentowaniem ustalane jest na podstawie dwóch czynników. Pierwszym z nich jest marża banku, której wysokość wynika z polityki danej instytucji. Co ważne ten element może być negocjowany w trakcie ustalania warunków kredytowania. Drugim elementem jest WIBOR, który nie jest zależny od banku.

Ze względu na zależność wskaźnika WIBOR od stóp procentowych, ich zmiana wpływa na jego wysokość. Następstwem tego jest zmiana wysokości rat. Obecnie na rynku dostępne są również kredyty ze stałym oprocentowaniem. O ile ich koszt jest wyższy niż kredytów z oprocentowaniem zmiennym, o tyle zyskujemy okresową gwarancję niezmienności wysokości rat. Gwarancja ta może trwać od 7 do 10 lat w zależności od tego, z jakiego banku oferty korzystamy.

Podniesienie stóp procentowych a wzrost raty kredytu – czy można coś z tym zrobić?

Problem podnoszenia stóp procentowych, a co za tym idzie wzrost oprocentowania kredytów hipotecznych, nie dotyczy obecnie osób, które zdecydowały się na zobowiązanie długoterminowe ze stałym oprocentowaniem. Nie oznacza to jednak, że kredytobiorcy, którzy spłacają zobowiązanie w opcji zmiennego oprocentowania, nie mogą zabezpieczyć się przed kolejnym wzrostem stóp procentowych.

Po pierwsze możliwe jest podjęcie negocjacji marży banku. Jest to dość nietypowa sytuacja, gdyż przyjmuje się, że jest ona stała w całym okresie kredytowania. Warto jednak powołać się na dobrą dotychczasową współpracę oraz terminowość spłat zobowiązania.

Kolejnym sposobem może być skrócenie okresu kredytowania, który jest kluczowym parametrem decydującym o ostatecznym koszcie kredytu hipotecznego. Ważne jest przy tym, by pozwalała nam na to obecna zdolność kredytowa. Jeżeli pozwala nam na to zaplecze finansowe, możemy również dokonać nadpłaty kredytu hipotecznego. Prowadzi ona nie tylko do zmniejszenia raty, ale również całkowitego kosztu kredytu hipotecznego.